Ísland gegn Liechtenstein.
„Hver er vináttan í svona vináttulandsleik?“
„Engin,“ svaraði barnið hiklaust.
Þetta var á leiðinni framhjá Fjölskyldu- og húsdýragarðinum, leikurinn átti að hefjast eftir fáeinar mínútur og vegna þessa orðs, um enga vináttu, rifjuðust upp hugleiðingar Orwells um knattspyrnu, þar sem hann fór ófögrum orðum um þá úlfúð er í kringum fótboltaleiki, sér í lagi landsleiki, og fleiri keppnisíþróttir – raunar svo ófögrum að þau vekja ugg í brjóstum friðelskandi fólks. Röksemdir hans í málinu kristallast nokkurn veginn í þessum setningum.
meira >
FUGL DAGSINS á þessum ljómandi fallega sumardegi er smásaga eftir Jón Kalman Stefánsson: Það sefur enginn fyrir einmanaleik Ringós Starr
Eitt, Ringó
Ég er tíu ára, ég er í London, Englandi.
Geng um göturnar.
London, England er þá svona.
Og svona.
Fer heim til Ringós, veit alveg hvar hann á heima. Hann býr í
langri, samfelldri húsalengju og það fer ekkert á milli mála hvar
íbúðin hans er; fyrir utan eru sjö konur og tveir menn með hvassa
skeggbrodda, þeir eru báðir í hlýrabolum en konurnar allar í kjólum með
blómamynstri. Þetta eru nágrannar Ringós, og þau eru í töluverðu
uppnámi, því daga og nætur hefur Ringó setið inni hjá sér og lamið
þéttingsfast á strengdar húðir einmanaleikans.
Dúmp Dúmp Dúmp!
Dúmp Dúmp Dúmp!
Það er ekki hægt að sofa fyrir þessu helvíts dúmpi, segja mennirnir,
fara til skiptis upp að dyrunum og slá þar þung högg, en eina svar
Ringós er:
Dúmp Dúmp Dúmp!
Dúmp Dúmp Dúmp!
Það sefur enginn fyrir einmanaleik Ringós Starr. Konurnar finna til í
hjartanu, ein þeirra segist vilja kyssa munnvikin hans ofurblítt því
það sé svo mikil sorg í þeim. Annar mannanna sveiflar stórum hnefa,
hann er með ansi öfluga upphandleggsvöðva, og hann segist vilja keyra
hnefann í smettið á Ringó, ekki ofurblítt heldur þéttingsfast.
Þórdís Björnsdóttir, höfundur Sögu af bláu sumri sem Bjartur gaf út árið 2007, er í Ameríku og er nýbúin að ættleiða kettling. Hún skrifar hér um Fugl dagsins og dagsins fugl, þá bók sem fyrst flögraði upp í huga hennar:
Fugl dagsins er Sagan endalausa eftir Michael Ende. Bókin var lesin fyrir mig þegar ég var lítil og mér fannst heimur hennar einstaklega töfrandi. Samt var ég ekki alveg sátt við lokin á hinni endalausu bók. Mér þótti höfundurinn ekki hafa hnýtt nægjanlega á alla enda og fannst ég skilin eftir í ansi lausu lofti. Auðvitað skilgreindi ég þetta ekki svona fyrir en löngu seinna, en hvað sem því líður var hin sex ára ég alls ekki sátt við sögulok. Sex ára var ég þó kannski ekki með athyglisgáfuna í sem bestu lagi, því mörgum árum síðar komst ég að ástæðu blendinna tilfinninga minna sem var sú að ég hafði ekki fengið að heyra endinn og í raun ekki nema helminginn af bókinni! Móður minni hafði þótt hún orðin heldur ruglingsleg fyrir miðju og ákveðið að hætta þar lestri, og sjálfsagt útskýrði hún málið vel og vandlega fyrir mér þótt þær útskýrinar hafi fljótlega skolast burt.
meira >
Guðmundur Ólafsson náttúrufræðingur elskar til dæmis Ísland. Í október árið 2000 sagði hann í viðtali við Morgunblaðið að oft hverfi hann til landsins í draumum. „Það eru yfirleitt sæludraumar…“ sagði hann. „Það er eins og landið haldi utan um mig, ég sé í einskonar móðurfaðmi, alltaf öruggur.“ Hann bætti því við að hann upplifði landið sem einskonar lifandi eind og í því búi sérstök andagift. „Hún veitir manni unað,“ sagði hann „skapar vitund og frjósemi hugans.“
Og í kvæðinu Þér hrútar finnur maður fyrir einlægri virðingu og djúpum þokka skáldsins Guðmundar Inga Kristjánssonar frá Kirkjubóli í garð þessara hlédrægu skepna, sem alltof sjaldan hafa verið mærðar í íslenskum bókmenntum, kannski af því þeir þykja hafa útlitið á móti sér. Guðmundur yrkir nokkuð tilfinningaríkt kvæði til hrúta, og í því þérar þá eins og hann væri að tala við forsetahjónin: meira >
Furða dagsins úr bókinni Föðurlaus sonur níu mæðra eftir Jón Björnsson segir frá banvænum kossi:
Sagan um hnetusmjörskossinn er dæmi um ástarsamband sem endaði í algjöru klúðri, en það var Morgunblaðið sem flutti okkur fregnir af honum í vetrarbyrjun árið 2005 og hafi þökk fyrir.
Þannig var að í Kanada hafði ungt par dregið sig saman þá um sumarið og var að kyssast annað slagið eins og gengur án þess að neitt sé hér fullyrt um önnur atlot. Þetta væri ekki frásagnarvert í öðrum sóknum nema fyrir þá sök að eitt sinn ...
Huldar Breiðfjörð skrifar um fugl dagsins í dag og er fuglinn fljúgandi ný bók eftir Murakami. Við sögu koma heimsókn Murakamis á Bókmenntahátíð í Reykjavík, drykkfelldur prófarkalesari sem fílar Kinks, frækinn badmintonleikur, mjög stuttar stuttbuxur með klauf (a la Steingrímur Joð) og barátta við sígarettur og aukakíló.
Þótt ég sé hættur að nenna að lesa bækur Haruki Murakami (þær eru
flestar eins) vakti titill nýju bókarinnar - What I Talk About When I
Talk About Running - athygli mína. Hann er ekki bara snúinn út úr What
We Talk About When We Talk About Love, sem er smásaga eftir meistarann
Raymond Carver, heldur rifjaði líka upp fyrir mér þegar Murakami kom
til Íslands árið 2003 og spilaði badminton við Snæbjörn Arngrímsson,
fyrrum forleggjara Bjarts. Því var ekki annað hægt en að kíkja á hana
og vona að engar konur hyrfu eða einhver einmana sál færi að elda
spagettí.
Hvorugt gerist.
Ingunn Ásdísardóttir þjóðfræðingur og þýðandi er kona dagsins og hún velur fugl dagsins, sem er sundum kallaður Ze börd of ze dei. Ingunn mátti velja hvaða bók sem hún vildi í alheiminum, en það er svo skemmtileg að hún valdi nýlega Bjartsbók, bók eftir Jón Kalman, því hún er einmitt svona alheimsbók.
Himnaríki og helvíti eftir Jón Kalman er ég búin að lesa tvisvar síðan um jól – eina til tvær síður á kvöldi – hægt. Það er svo gaman að fá í hendurnar bók þar sem hver setning er eins og konfekt í munni manns, nema hvað maður er blessunarlega laus við fitupúkasamviskubitið og getur notið konfektmolanna til fulls.
Þarna geymir einn róður til fiskjar margar mannsævir, mörg samfélög,
gleði og sorgir heillar veraldar, allt ofið í texta sem smýgur manni að
beini og hjartarótum, kitlar kímnigáfuna, vekur samúð. Í þessum vefnaði
er hvergi neitt of, hvergi neitt van.
Eftir því sem mér skilst er Himnaríki og helvíti fyrsta bók af þremur samhangandi sögum. Ég hlakka til að fá hinar síðari í hendurnar á næstu árum. Það liggur við að maður vogi sér að hugsa: Hér er kannski á leiðinni nýtt heimsljós.
meira >Fugl dagsins hefur ekki tíst á Bjartsvefnum síðan í nóvember en af því vorið bauð fram aðra kinnina um daginn, býður fuglinn núna fram hina. Það er Haukur Ingvarsson útvarpsmaður og norrænn menningarfrömuður sem er vorboðinn ljúfi, en það eru ljóðabækur Gísla Þórs Ólafssonar sem koma fyrst upp í huga Hauks, þegar hann er spurður:
Ljóðabækur Gísla Þórs Ólafssonar bókavarðar á Sauðárkróki eru mér efstar í huga. Hann hefur nú sent frá sér þrjár bækur á skömmum tíma: Harmonikkublús, Aðbókina og nú síðast Ég bið að heilsa þér. Ljóðmælandinn í bókum Gísla er trúlega þessi vanalegi „nútíma asni“, ástsjúkur, einmana og uppburðarlítill, þetta dæmi er úr Harmonikkublús: „Með stjörnukíkinum / kíki ég innum gluggana / í blokkinni á móti / internetið er bilað.“ Seinni bækurnar Aðbókin og Ég bið að heilsa þér hanga að einhverju leyti saman, þær fjalla um glataða ást sem e.t.v. er fyrst og fremst hugarburður þess sem hefur orðið. Aðbókin er full af innihaldslausum frösum sem fólk hefur á takteinum þegar það stendur frammi fyrir sambandsslitum, í bókinni bergmálar eða öllu heldur tyggur ljóðmælandinn upp orð “ástkonu” sinnar eftir að hún hefur sagt skilið við hann:
meira >Hermann Stefánsson skrifar um Fugl dagsins:
Fugl dagsins er Pan eftir Knut Hamsun. Hefst við í skógi. Einn. Skógarfugl. Bækur Hamsuns reyni ég að lesa með reglulegu millibili en nú ber svo við að það er óralangt síðan ég las Pan og bókin smitast yfir í allt annað sem ég les á sama tíma svo allt fær þytinn sem frá henni berst, ilm af skógum og bjarma sem er annar en sá sem stafar inn í myrkvaðar stofur frá sjónvarpstækjum og tölvuskjám. Pan lyktar af pappír.
Kristrún Heiða Hauksdóttir kynnir fugl dagsins.
Það hafa flestir hnotið um bækur. Ég féll fyrir einni á bóksafni fyrir
margt löngu og hef sótt í hana síðan. Nóvellan Alveg glymjandi einvera
er lítil saga um stóran mann sem drekkur mikinn bjór og tortímir bókum.
Marineraði hugsjónamaðurinn Hanta vinnur í yfirfullum og illalyktandi
kjallara við að pressa saman bækur, koma þeim úr umferð sem eru
ríkisvaldinu ekki þóknanlegar. Hann pressar og pressar, þrusar saman
Nietzsche og Goethe, Hegel og Kant við annað tilfallandi og reynir að
koma einhverri snilli fyrir í hverju búnti sem húrrast út úr pressunni
hans – dýrmætunum sem hann sendir síðan í burtu með næstu lest.
Á þrjátíu og fimm ára ferli sínum í pressubransanum er hann farinn að
meta fegurðina í eyðileggingunni og kippir sér ekki lengur upp við að
senda heilu farmana á brott, sjaldgæfustu bókasöfn Tékkóslóvakíu eru
þannig send með lestum til Sviss og Austurríkis í skiptum fyrir
smámynt. Hann er hættur að reyna að bjarga bókum. ...
Jón Kalman Stefánsson skrifar um fugl dagsins:
Ég er ekki viss um að það séu til svör við stóru spurningunum, þeim sem lúta að eilífðinni, óvissunni, dauðanum, en ef þau eru til þá finnum við þau helst í ljóðunum, við skulum alltaf leita þangað þegar veður eru grimm, þegar við villumst eða týnumst á heiðum lífsins. En ekki þó til að finna afdráttarlaus svör, heldur grun og aðrar spurningar settar þannig fram að þær virðast svara einhverju mikilvægu, orð sem virðast komin svo langt að, úr svo mikilli fjarlægð, að þau bera með sér það sem er framandi og nákomið í senn. Orðin sem búa á bak við heiminn, tímann. „Mig langar að spyrja þig, hvað eru orð, hvað er tærleiki,“ segir í ljóðinu Rætt við Friedrich Nietzsche eftir pólska skáldið Adam Zagajewski, eitt af fremstu núlifandi skáldum Evrópu. Zagajewski fær auðvitað ekkert svar, og spyr því aftur:
En ef Guð er ekki til og engin öfl
sem þvinga náttúruöflin til illsku,
hvað eru þá orðin í raun og veru, og hvaðan
kemur þeirra innri birta?
Hvaðan kemur þeirra innri birta, þessi spurning hlýtur ítrekað að leita á þá sem fást við skáldskap; hvaða orð eru lifandi, hvaða orð sofa, spyr Hannes Sigfússon í bálkinum Vetrarmyndir úr lífi skálda. Orð eru ekki bara verkfæri skáldsins og vopn, þau eru ekki bara skóflan, stjörnuskrúfjárnið, fallbyssan og flugmóðuskipið, ...
meira >Í tilefni þessarar stórkostlegu bókmenntaviku í Reykjavík, ætlar Bjartur.is að ýta úr vör nýjum efnisflokki á heimasíðunni: kallast hann "Fugl dagsins."
Þar mun lesandi segja frá bók sem honum er efst í huga. Þrátt fyrir nafnið er hugmyndin að nýr "fugl dagsins" verði kynntur giska vikulega.
Það er enginn annar en Þröstur Helgason, ritstjóri Lesbókarinnar, sem ríður á vaðið og velur FUGL DAGSINS, þessa ljómandi dags 10. september 2007. Bjartur viðurkennir fúslega að það er ákveðinn skyldleiki milli "fugls dagsins" á Bjarti punktur is og "lesara vikunnar" í Lesbók Morgunblaðsins. Gefum við honum nú orðið:
Mér þykir það merkilegt þegar ég er nú beðinn um að athuga hvað ég er að lesa að ég er eiginlega ekki að lesa neitt nema eitt og eitt brot hér og þar úr bókum sem hafa borist mér frá útgefendum og öðru fólki svo sem Amazyni. Ég veit því ekki hvað ég á að vera að kvaka um lestur. Kannski nefni ég samt glænýja bók Coetzees
meira >